Như đã nói, Rue Edouard de L’Horlet tức đường Khải Định rồi Ông Ích Khiêm bây giờ là con đường dẫn thẳng ra hồ Thanh Bình. Con đường này qua những ngã tư Lê Duẩn (trước là Pigneau de Béhaine thời Pháp rồi Thống Lâm thời Việt Nam cộng hòa), Hải Phòng (tức Nguyễn Hoàng cũ), Quang đãng Trung (đại lộ Boulevard Clémenceau)… cũng có rộng rãi vấn đề đáng nhớ đối với lịch sử phát triển của Đà Nẵng.
Ngã tư Thống Nhất và trường học Tin lành
Con đường Thống Nhất trước năm 1950 mang tên Pigneau de Béhaine (Bá Đa Lộc), một vị giáo sĩ người pháp. Theo chính sử, ông này là người từng thay chúa Nguyễn Ánh ký hiệp ước Versailles năm 1779 với triều đình Louis XVI. Hiệp ước này gồm có 10 khoản, nội dung chính là về việc vua Pháp giúp đỡ cho Nguyễn Ánh 4 chiếc tàu chiến cùng 1.600 quân nhân bộ binh, pháo binh và bộ đội gốc Phi cùng các dụng cụ vũ trang vũ trang tương ứng. Trái lại, Nguyễn Ánh chấp thuận nhịn nhường cửa đại dương Đà Nẵng và quần đảo Côn Lôn cho Pháp, chuẩn y người Pháp được quyền tự do sắm sửa và kiểm soát thương nghiệp của người nước ngoài ở vn, cung cấp lương thực và binh nhu thiết yếu cho Pháp khi có chiến tranh ở khu vực Viễn Đông.
Thân phụ tôi kể, bên cạnh ngã tư Thống Nhất và Khải Định gần công viên Tin lành có một cái giếng gạch cũ đã biến thành địa danh trong một thời gian dài là ngã tư Giếng Bể. Không biết nó là giếng Chàm hay giếng Việt và người ta đã đập bỏ từ bao giờ. Nhưng khu vực chợ Tin lành thì có nhẽ gắn liền với phổ thông sự kiện của Đà Nẵng… Một người bạn của tôi theo đạo Tin lành kể rằng, năm 1902, Bonnet tới Tourane để thành lập hạ tầng phân chia kinh Tân Ước và các sách Phúc đáp chữ Hán trong tỉnh giấc Quảng Nam, mười năm sau những nhà tuyên giáo thuộc Hội Tuyên giáo Phúc âm Liên minh là Jaffray cùng Paul M. Hosler đặt chân tới Tourane để thiết lập cơ sở truyền giáo tại đây. Bốn tuần 9 năm 1921, Trường Kinh thánh Đà Nẵng được thiết kế và Hội đồng Tổng Liên hội Tin lành tổ chức tại Đà Nẵng trước Đệ nhị thế chiến đã góp phần sản xuất đạo Tin lành ở vietnam lên 1,5 triệu giáo đồ như hiện nay… Và mỗi lần đi qua đoạn đường này, đứng trước ngôi bến xe này, tôi chẳng thể không nhớ tới một nhà văn Quảng Nam nhiều người biết đến đã cùng với cung phi chồng Cadman, nhà truyền giáo người Mỹ từng mê mải trong đa dạng năm để dịch Kinh thánh ra tiếng Việt từ ngày chữ Quốc ngữ còn non yếu, mà hiện nay vẫn còn được sử dụng, cụ Phan Khôi, một “Ngự sử trên văn bọn Việt” như người ta từng xưng tụng!
Trường học Tin lành Đà Nẵng được tu tạo bề thế như hiện thời trên đoạn đường này là một bằng cớ cho thấy những hoạt động tôn giáo ở Đà Nẵng đã rất thoải mái và tôn trọng như các tín ngưỡng khác, ít ra là từ 20 năm thay đổi trở lại đây!
Bãi biển Thanh Bình
| Đoạn đường tình yêu Trục đường Quang đãng Trung thời Pháp thuộc chạy dài trong khoảng Thanh Khê xuống sông Bạch Đằng, bên hông Tòa thị chính. Nhì bên đường là hàng cây xà cừ cao lớn luôn rợp bóng; về hướng bờ sông là những biệt thự xây theo kiểu Pháp tiếp nối nhau trong những khu vườn rộng luôn kì quặc cổng của các quan chức và người phong lưu. Tiếp tục lao dốc, bên trái là khu thành Điện Hải cũ và khuôn viên trường Pascal dạy chương trình Pháp; bên phải là khu gia binh của các sĩ quan ngụy. Trong khoảng đây hướng về phía nam, là các ở dọc đường Nguyễn Công Trứ, Phan Thanh Giản, Nam Tiểu học, Phan Châu Trinh và sau đó là Nữ trung học Hồng Đức trên trục các con phố Lê Lợi… Nhờ nằm trong khu vực phổ quát phố đi bộ và cây cao bóng mát, cho nên con đường Quang Trung biến thành “đoạn đường tình yêu” của phổ biến lứa tuổi học sinh Đà Nẵng. Có lẽ thế hệ tôi hoặc lớn hơn chút ít, người nào cũng có những mối tình học sinh ở đây và ai cũng thuộc nằm lòng ca khúc “Ngày xưa Hoàng Thị” với bao kỷ niệm si của tuổi mới lớn hoặc những cuộc yêu đầu đời vỡ vạc và… “người nào mang bụi đỏ đi rồi”, như lời ca sĩ Thái Thanh não nùng thời ấy! |
Năm 12 tuổi, tôi từng đi bốc gạch ngói trên những chuyến xe chuyên chở chạy trong khoảng Thanh Quýt ra Đà Nẵng cùng với những người lớn tuổi vào dịp nghỉ hè. Giao hàng kết thúc, trời đã tối. Xe chạy một mạch ra bãi biển Thanh Bình, tấp vào khoảng đất rộng trồng dương liễu để hóng gió và ngủ lại cho đến sáng hôm sau…
Bãi đại dương lúc đó lạng lẽ, nghe vị biển trong tiếng gió vi vu thổi qua những hàng dương liễu tạo ra một âm thanh mới lạ, lôi cuốn mà sống ở thôn quê đâu bao giờ có được. Ngoài xa kia là đầm Long Loan, Vũng Áo quan, là Đệ nhất hùng quan Hải Vân, là cửa Hàn bỗng trở nên huyền bí đối với trí óc non nớt của một đứa trẻ vừa học ngừng tiểu học như tôi. Hoạ may. Lúc đó tôi có biết những câu ca dao “Tai nghe súng nổ cái đùng/ Mới hay Tây lại Vũng Cỗ áo hôm qua…” mà những người thanh nữ vùng quê vẫn từng hát ru em. Để sau này nắm bắt thêm về những trận chiến khốc liệt của nghĩa quân Lê Đình Lý, Nguyễn Tri Phương, biết thêm về đồi hài cốt của liên quân Pháp - Y Pha Nho (Tây Ban Nha) còn bỏ lại sau những năm 1858 - 1860.
Đứng trên bãi biển Thanh Bình hồi đó, tôi vẫn không hết ngạc nhiên bởi ánh sáng từ những bóng đèn tròn chao nghiêng trong gió giữa nhà thờ, rồi bị cuốn hút vào những người phụ nữ, tay xách đèn dầu, tay bưng mủng hàng, cất tiếng rao lanh lảnh: hột…vịt…lộn…đây…! Ngửi, nghe, nhìn những cảnh vật phường xã tuổi trẻ của tôi là trên bãi biển này. Rồi sau đó, chìm vào giấc ngủ trên cỗ ván xe lúc nào không hay… Để rồi, phổ biến thập niên sau, tôi lại rộng rãi lần ra bãi hồ Thanh Bình, cùng với các nhà văn xứ Quảng ngồi nói chuyện dâu bể. Nhà văn Cung Tích Biền đọc thơ Tuyến đường và thì thầm thư pháp, nhà nghiên cứu Trương Duy Hy nói về những dự án văn chương mà ông đang ôm ở tuổi ngoài cũ rích lai hy! Lại nhớ những lần cùng Vũ Hữu Định, Hoàng Trọng Dũng, Phạm Phú Hải, Đoàn Huy Giao… cùng những anh em văn nghệ Đà Nẵng cụng ly trước thềm hồ. Lại nhớ những nữ sĩ Phan Thị Thanh Nhàn hạ, Ngô Thị Kim Cúc cùng tôi chân trần trên bãi tắm Thanh Bình một ban mai yên ả và đọc thơ tình sau chiến tranh…
Hiện thời đoạn đường Nguyễn Tất Thành thênh thang vẽ ra một cung biển dài mấy chục cây số từ phía cầu Thuận Phước lên Phú Lộc rồi Xuân Thiều, Nam Ô, lên tận đèo Hải Vân từ sau thay đổi, với những nhà hàng, khách sạn sang trọng rực sáng ánh đèn phổ thông màu sắc từng đêm. Rồi mai kia đây một khu đô thị mới hình “mặt trăng” sẽ hình thành, nghe nói có cả sân golf, nhà hát… Con đường hiện đại nhưng đã vô tình lấy mất của tôi hình ảnh một Thanh Bình của ký ức, vô tình xóa mất dấu tích một bãi biển mang tên Redbeach mà năm 1965, những chiếc tàu há mồm lần đầu tiên chở các tổ chức thủy quân lục chiến Hoa kỳ đặt chân tham gia một trận chiến tàn khốc nhất Đông Dương!
Các con phố dẫn tôi ra bãi đại dương Thanh Bình suốt hơn 50 năm qua, hóa ra lại là đoạn đường bao hàm cả không gian và thời điểm của đổi thay, của bao người Đà Nẵng…
TRƯƠNG ĐIỆN THẮNG
.
Có thể bạn quan tâm: váy ngủ lovely
0 nhận xét:
Đăng nhận xét