Sau khi dự án kết thúc, tại một số nơi mâu thuẫn lợi ích dần bộc lộ ngay trong chính bộ máy quản lý hoạt động ngao du của làng; giữa làng với đơn vị du lịch; giữa người dân trong tập thể với nhau….
Câu chuyện Trà Nhiêu
04 tuần 10.2008, làng Trà Nhiêu (phường Duy Vinh, Duy Xuyên) được lựa chọn triển khai xây đắp mô phỏng làng du lịch đồng đội sinh thái. Khí thế ban đầu đã mang đến cho Trà Nhiêu những cơ hội và đổi mới; hạ tầng cơ sở vật chất các con phố làng, cổng ngõ, kè sông, nhà điều hành... được đầu cơ xây dựng. Cùng với đó, các nhóm sản phẩm dịch vụ, làng nghề truyền thống như dệt chiếu, chằm lá dừa nước, vá lưới, tiến công bắt thủy sản trên sông, ẩm thực, dịch vụ xe đạp thăm quan… cũng được dự án quy hoạch đồng bộ. Nhiều cư dân Trà Nhiêu được đưa đi tập huấn tại Huế, Hội An về các khả năng giao tiếp, đón khách, nấu bếp, khiến cho hàng lưu niệm... Chỉ trong 2 năm 2012 - 2013, hơn 40 thiếu nữ trong làng được tổ chức học nghề đan túi chuyển hàng từ nước ngoài về, mũ, dép… từ cây cói để về làm du lịch cộng đồng. Du khách bắt đầu tìm về Trà Nhiêu. Một không khí háo hức, kỳ vọng ngập tràn...
 |
| Du lịch cộng đồng tại đại dương Thạch Bàn (Duy Xuyên) tự xoay xở tìm khách. Ảnh: VĨNH LỘC |
Đương nhiên, chỉ qua một thời gian hoạt động, mô hình du lịch làng Trà Nhiêu dần bộc lộ những hạn chế, chủ yếu do thiếu cơ chế quản lý và những quy định ràng buộc trong việc phân phối lợi ích các bên can dự. Hầu hết công ty lữ hành và du khách tự do tới rồi về Hội An ăn nghỉ. Có ngày Trà Nhiêu đón hơn 100 khách nhưng làng chẳng thu được đồng nào. Một số gia đình làm nghề thỉnh xoảng có khách ghé thăm nhưng số tiền nhận được không nhiều do chưa có mức quy định cụ thể mà tùy vào sự hảo tâm của khách. Lãi vẫn chảy tham gia túi đơn vị, mô hình ngao du tập thể với mục đích sau cuối đồng đội hưởng lợi đã không thành hiện thực. Ngoài ra, cũng đã bắt đầu xuất hiện tình trạng kèn cựa nhau trong đón khách giữa các hộ dân làm nghề trong làng. Ông Nai lưng Duy Năm - nguyên Trưởng ban Quản lý ngao du Trà Nhiêu kể, từng có trường hợp khách thăm nhà này nhưng sang nhà bên xin đi vệ sinh đã bị chủ nhà từ chối.
 |
| Người dân Trà Nhiêu vẫn chưa được hưởng lợi từ mô hình làng du lịch cộng đồng. Ảnh: VĨNH LỘC |
Đặc biệt, từ khi làng khai trương (năm 2010) đến nay hầu như huyện và Sở VH-TT&DL không niềm nở hay hỗ trợ gì. Ban quản lý làng du lịch cộng đồng Trà Nhiêu lập ra với nhiệm vụ điều phối khách, quản lý hoạt động ngao du thì thân phụ́n nản do không có nguồn thu nhập và quyền hạn gì. “Trước đây mình cũng quy định người dân trích lại phần trăm doanh thu từ khách cho ban điều hành nhưng thấy họ thu một ngày vài chục nghìn cũng ít nên thôi. Ban cũng vài lần xin phép huyện được thu tiền từ doanh nghiệp và du khách kiểu như phí môi trường hay phí bình yên chẳng hạn, nhưng Phòng VH-TT không chịu. Thật ra, mỗi tháng xã cũng hỗ trợ cho ban điều hành khoảng hơn 1 triệu đồng, chia cho mấy bạn bè nhưng họ tự ái không nhận. Nên nói ban điều hành lập ra cho vui cũng đúng thôi” - ông Năm chua phụ vươnǵt.
Thậm chí, nhà điều hành du lịch và khu rừng dừa nước hiện cũng được xã giao cho một tổ chức kinh doanh tư nhân thuê quản lý khai thác, khi có khách muốn đi thuyền thì kêu dân vào chèo. Còn hộ dân nào tự ý đưa khách đi phải xin ý kiến doanh nghiệp và đóng tiền. Mục đích du lịch cộng đồng người dân làm chủ coi như thất bại tại Trà Nhiêu.
Quản lý hậu dự án
| Cần nâng cao công việc PR và chất lượng dịch vụ Ông Đinh Hài - Giám đốc Sở VH-TT&DL nghĩ rằng các tổ chức chỉ khuyến khích cộng đồng chứ không quyết định tất cả vì họ không thể làm thay cho thị trường, nên hoạt động như thế nào là tùy thuộc vào khả năng của cộng đồng địa phương, có đáp ứng được yêu cầu của thị trường hay không… Cái thiếu hiện nay ở các làng du lịch cộng đồng chính là năng lực quản lý. Thứ nhì là tổ chức chất lượng dịch vụ và cuối cùng là đảm bảo an toàn, bình an, nên cần phải có sự bồi dưỡng hỗ trợ, quản lý, bao gồm cả tiếp thị sản phẩm. Doanh nghiệp chỉ đóng vai trò là cánh tay nối dài của cộng đồng đối với công tác quảng bá và xúc tiến nơi đó, chủ yếu người dân địa phương phải làm tốt những khâu trên. Chưa nói, tại một số nơi các dịch vụ của du lịch cộng đồng đều mang tính tự phát, chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường. “Ở đây có nhiều khởi thủy, nhưng nguồn gốc đầu tiên là công tác quảng bá cũng như dịch vụ chưa đạt yêu cầu, dẫn đến hiệu quả thấp. Du lịch cộng đồng là phải mang lại lợi ích cho người dân địa phương nếu nó chưa làm được điều đó thì người dân cũng không thể nhập cuộc một cách tích cực được. Nên nói chất lượng dịch vụ quan trọng là vậy, vì đó là những sản phẩm để bán cho khách du lịch, trong đó người bán là người dân địa phương, khi 2 vấn đề này chưa tương thích thì cần có sự điều chỉnh” - ông Hài nói. |
Khảo sát cho thấy, không chỉ Trà Nhiêu mà các mô hình làng du lịch cộng đồng khác ở Quảng Nam như Mỹ Sơn, kể cả Triêm Tây cũng bộc lộ những vấn đề nội tại. Tại Triêm Tây, dù chưa chính thức khai trương nhưng mâu thuẫn về quyền lợi giữa các thành viên hợp tác xã và một số cá nhân bên ngoài cũng đã xuất hiện, nhất là khi các cá nhân nay tự mở nhà hàng dịch vụ ăn uống “cạnh tranh” với hợp tác xã. Theo ông Nguyễn Lặng - Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp làng Triêm Tây, điều này vô lý vì công sức của cả cộng đồng, hợp tác xã xây dựng lên thương hiệu rất khó khăn nhưng chưa hưởng lợi gì, nay bỗng xuất hiện những người nơi khác đến thuê đất xã mở nhà hàng, quán nhậu. “Họ chẳng đóng góp gì cho cộng đồng mà chỉ lợi dụng thương hiệu của Triêm Tây để kinh doanh thu lợi thôi” - ông Im bức xúc. Mối căng thẳng âm ỉ đến mức UBND thị xã Điện Bàn phải ra quyết định tạm dừng hoạt động buôn bán của các cá nhân, doanh nghiệp trên, đồng thời yêu cầu tháo dơ bẩñ một phần kiến trúc công trình chờ xem xét, hoàn thiện quy hoạch. Ngoài ra, cũng khuyến cáo chính quyền xã đã cho phép bên ngoài vào thuê đất để đầu tư du lịch phải đúng quy hoạch và cu lì hợp với định hướng của thị xã là phát triển du lịch cộng đồng sinh thái làng quê, tránh gây ức chế cho các thành viên hợp tác xã và cộng đồng.
Đặc biệt, một vấn đề đáng thân mật nhất hiện nay chính là câu chuyện quản lý hậu dự án, mà làng du lịch cộng đồng Mỹ Sơn (xã Duy Cu lí, Duy Xuyên) là một điển hình buồn. Kể từ cuối năm 2015 khi dự án kết thúc, các bên liên quan gồm ILO và Sở VH-TT&DL dường như chưa một lần quay lại, kể cả Tổ chức kinh doanh Du lịch Trà Kiệu, đơn vị cam kết đưa khách tới làng cũng đã rút lui, mặc cho các thành viên trong Ban điều hành Tổ du lịch cộng đồng Mỹ Sơn tự xoay xở, kết quả số khách đến với làng cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay. Ông Võ Văn Xoa - Trưởng ban Điều hành Tổ du lịch cộng đồng Mỹ Sơn thông tin, từ đầu năm đến nay mới có hơn 10 khách đến làng đăng ký chèo thuyền trên hồ Thạch Bàn. Không có khách, các tổ dịch vụ trở nên rệu rã, thân phụ́n nản. Tổ nấu ăn gồm 7 người thì 2 người đã xin ra khỏi tổ. “Nói ILO bỏ rơi cũng không đúng vì họ chỉ đầu tư giai đoạn đầu thôi, hết dự án họ nghỉ chứ không thể theo suốt mình được. Chủ yếu Sở VH-TT&DL nhưng họ cũng không niềm nở gì, còn huyện, xã cũng chỉ mức độ chứ họ làm sao kiếm khách cho làng được, trong khi mình thì không có chuyên ngành nên không có khách” - ông Thoa nói.
Cũng theo ông Trâm, việc hỗ trợ của Sở VH-TT&DL hay Ban Quản lý di tích và du lịch Mỹ Sơn cũng chỉ dừng lại ở việc đưa tin tức làng du lịch cộng đồng Mỹ Sơn lên website đơn vị, ngoài ra không còn gì. Tập gấp hay catalogue thì càng không có. “Vấn đề bây giờ là làng không có trang web riêng để đưa thông tin lên, chủ yếu quảng bá qua facebook. Nói thông thường không ai quan tâm gì cả. Chúng tôi tự động viên, vận động bà con cùng cố gắng làm để duy trì hoạt động của làng thôi chứ biết trông chờ người nào hiện thời” - ông Trâm nói.
THÂN VĨNH LỘC
Bài cuối: Khi số đông nghĩa vụ
.
Đọc thêm: váy ngủ lamchame
0 nhận xét:
Đăng nhận xét