Betty Friedan chào đời ngày 4/2/1921 tại Peoria, bang Illinois, Hoa Kỳ, trong một mái nhà gốc Do Thái. Cha bà là Hary Goldstein, một chủ tiệm kim hoàn, còn mẹ là bà Miriam, mất việc ở một tòa báo về thiếu phụ để thành người nội trợ như bao thiếu nữ Mỹ lúc bấy giờ.
Năm 1938, Betty Friedan ra trường trung học ở vị trí thủ khoa rồi theo học trường đại học nữ giới Smith. Ngay từ niên học trước tiên, bà đã giành được học bổng do có thành tích học tập tuyệt vời. Trong những năm tiếp theo, bà có nhiều bài thơ được đăng trên các ấn phẩm của trường và trở thành tổng biên tập cho tờ báo của trường.
Năm 1942, Friedan tốt nghiệp đại học Smith loại ưu, chuyên ngành tâm lý học. Tuy học rất chuyên nghiệp nhưng Fridan đã chối từ suất học bổng ở đại học California để đến New York và trở thành phóng viên chuyên viết về nhân tố công lao tại một tòa báo thiếu phụ. Năm 1947, bà lập gia đình với Carl Friedan, một bác sĩ và có 3 người con.
 |
| Chân dung nhà văn, nhà hoạt động nữ quyền gốc Do Thái Betty Friedan. |
Khi Betty Friedan mang thai lần trước tiên, bà được phép mất việc một thời gian rồi quay trở lại khiến cho việc thông thường nhưng tới lần có mang thứ nhị thì tòa biên soạn cho Friedan mất việc và thay bằng một nhà báo nam. Mái nhà bà chuyển ra ngoại ô sinh sống, Friedan trở thành nhà báo chủ quyền.
Nhân thời điểm chuẩn bị cho lần họp mặt sau 15 năm tốt nghiệp, Friedan đã khiến một cuộc khảo sát với người mua học nữ cùng khóa về giáo dục, kinh nghiệm và mức độ ưng ý của họ với cuộc sống hiện tại. Từ đó, bà phát hiện ra rằng, người mua học nữ cùng khóa - những thanh nữ có học vấn cao, giờ đây phần lớn đều biến thành các bà nội trợ. Nhưng nhịn nhường như họ chỉ sống trong lớp vỏ bọc của bà nội trợ vui vẻ, với vai trò hỗ trợ cho tương lai của người đại trượng phu, còn phía sau đó, họ cảm thấy chán nản, buồn chán mà chẳng thể thổ lộ cùng người nào ngoài những viên thuốc an thần hay những giờ khắc tại phòng mạch các bác bỏ sĩ tâm lý.
Một bài nghiên cứu dài, với nhiều chi tiết đáng suy ngẫm ra đời nhưng không có tờ báo nào lúc đó chịu đăng. Dù vậy, kết quả của cuộc dò xét này là cơ sở vật chất để bà viết cuốn sách ‘The Feminine Mystique’ (Bí ẩn dịu dàng) được xuất phiên bản năm 1963. Sự bí mật đó là ý kiến cho rằng thế cục người phụ nữ sẽ hoàn toản khi dành cả thế cục để khiến nội trợ, khiến cho bà xã và làm mẹ. Đây là ý kiến đã kìm giữ đa dạng thế hệ đàn bà trong ngôi nhà đóng độc đáo và lên đến cực điểm với thiếu phụ Hoa Kỳ trong thập niên 1950 - 1960.
 |
| Với thành quả 'Bí hiểm nữ tính', bà được xem là người khơi dậy làn sóng nữ quyền thứ 2 ở Mỹ từ những năm 1960. |
Cuốn sách có mặt trên thị trường đã tạo ra một cuộc cách mệnh thị trấn hội bằng cách thức xua tan huyền thoại rằng đa số đàn bà muốn trở thành người nội trợ vui vẻ. Friedan chắc chắn rằng đàn bà có tài năng như những người đại trượng phu đối với bất cứ công tác nào và khuyến khích họ mạnh bạo kiếm tìm cơ hội mới cho mình. Lúc mới thành lập, cuốn sách được coi là thủ phạm khơi dậy ‘âm mưu chối bỏ nhà bếp’ của thiếu phụ Hoa Kỳ và gây tranh luận vì đi ngược lại quan niệm lúc bấy giờ. Tác giả Betty Friedan nhận được hàng trăm bức thư từ các bà nội trợ giận dữ phản đối quan điểm của bà, nhưng càng về sau người ta càng công nhận và ủng hộ quan điểm này. Đàn bà cần có quyền bình đẳng với đàn ông trên tất cả các ngành nghề.
Những trang viết trong 'The Feminine Mystique' vô cùng gây ấn tượng vào thời gian cuốn sách ra đời. Sách chóng vánh bán nhiều và nhanh trên thị trường với hàng triệu bản và dịch ra rộng rãi thứ tiếng. Cuốn sách nổi tiếng đã khiến cho dấy lên làn sóng thứ nhị của phong trào nữ quyền Mỹ trong thế kỷ 20 và được xem như một bản tuyên ngôn, đặt nền móng cho phong trào thanh nữ Hoa Kỳ, từ đó lan rộng thành phong trào thiếu phụ quốc tế.
 |
| Bà còn là người đi đầu trong các hoạt động đòi quyền bình đẳng cho thiếu nữ. |
Năm 1966, Friedan đồng sáng lập và là Chủ toạ Doanh nghiệp Đàn bà Nước nhà (NOW). Năm 1970, bà đơn vị cuộc bãi công thiếu phụ toàn quốc đòi bình đẳng tham gia ngày 26/8 nhân kỷ niệm 50 năm sửa Hiến pháp đem lại cho thiếu nữ quyền bầu cử. Cuộc bãi thực thành công ngoài mong đợi trong việc mở rộng phong trào nữ quyền. Chỉ riêng cuộc tuần hành do bà dẫn đầu tại TP New York đã lôi cuốn hơn 50.000 thiếu nữ và nam giới.
Năm 1971, bà cùng các nhà hoạt động nữ quyền bậc nhất kiến thiết Hội kín đáo chính trị thanh nữ đất nước (NWPC). Bà là người ủng hộ mạnh khỏe Tu chính án quyền đồng đẳng, được Quốc hội phê duyệt với số phiếu áp đảo ở cả 2 viện sau áp lực lớn của các lực lượng nữ quyền dẫn đầu là NOW trong những năm 1970.
Các cuốn sách còn lại của Betty Friedan bao gồm: The Second Stage, It Changed My Life: Writings on the Women's Movement, Beyond Gender và The Fountain of Age. Tự truyện Life so Far của bà xuất bạn dạng năm 2000.
 |
| Bà được đánh giá tham gia danh sách ‘75 đàn bà quan trọng nhất trong 75 năm qua’ của báo chí Glamour năm 2014. |
Betty Friedan qua đời ngày 4/2/2006 vì căn bệnh tim. Năm 2013, Friedan cùng những thanh nữ khác nguồn cảm hứng cho ‘Makers: Women Who Make America’ (Những đàn bà tạo nên nước Mỹ) - bộ phim tài liệu 3 phần dài 3 giờ của đạo diễn Barak Goodman về phong trào nữ quyền trong 5 thập niên cuối thế kỷ 20.
Năm 2014, tiểu sử của bà đã được đưa vào American National Biography Trực tuyến (ANB). Cũng trong năm này, báo chí Glamour bình chọn bà tham gia danh sách ‘75 thanh nữ quan trọng nhất trong 75 năm qua’.
|
Làn sóng nữ quyền lần 2 bắt đầu vào đầu thập niên 1960 tại Mỹ, về sau trở thành phong trào toàn cầu, mạnh nhất ở châu Âu và một phần của châu Á. Phong trào mở bàn cãi về các điều: tình dục, mái ấm, nơi khiến việc, quyền sinh sản, sự bất bình đẳng trên thực tại và pháp lý đối với thiếu nữ. Trước đây có làn sóng nữ quyền đầu tiên tham gia thế kỷ 19 - đầu thế kỷ 20 và về sau là làn sóng nữ quyền thứ 3 từ cuối thập niên 1980 tới đầu những năm 2000. |
HN (tổng thích hợp)
Sài Gòn phóng thích/Sport &Văn hóa/History.com
Xem thêm: váy ngủ gợi cảm
0 nhận xét:
Đăng nhận xét